Klimaatangst discrimineert
Volgens de overgrote meerderheid van de klimaatwetenschappers is dit wat het bewijs ons vertelt: de aarde warmt op door toedoen van de mens. Een groep mensen – de klimaatsceptici – verkiest dat niet te geloven. Dat is interessant, ongeacht wie er uiteindelijk gelijk blijken te hebben. Waarom wijken die sceptici af van de norm? Wat zijn hun bewuste en onbewuste beweegredenen?
Twee gedragswetenschappers – Paul Slovic en Paul Kellstedt – hielpen mij aan een antwoord. Er is een significant, en zelfs tamelijk sterk verband tussen huidskleur en sekse aan de ene kant, en je houding ten opzichte van klimaatverandering aan de andere kant. Om preciezer te zijn: zo’n 30% van de blanke mannen gelooft er gewoon niks van, van de risico’s van de opwarming van de aarde. Slovic weet ook waarom: hun identiteit is sterk verbonden met allerlei zaken die voor die opwarming zorgen (dikke auto, veel consumeren, etcetera). Zeggen dat het klimaat verandert is daarmee – onbewust – net zoiets als zeggen dat je zelf niet deugt. En daar doet ons onderbewustzijn niet aan. Het resultaat: scepsis.
Deze fotomanipulatie maakte ik zelf, voor bij het Kennislinkartikel 'Blanke mannen zijn niet bang'. Ik plakte het mannenhoofd in de foto van de brandende aarde, en heb die vervolgens opnieuw belicht, zodat je de oranje gloed van het vuur terugziet op het gezicht.
Deze tamelijk onschuldige analyse van het psychologische fenomeen white male effect leverde mij een emmer drek op van GeenStijl.nl die mij tegelijkertijd vooringenomen, kortzichtig, racistisch, seksistisch en een mannenhaatster vonden. Ze deden hun slogan ‘tendentieus, ongefundeerd en nodeloos kwetsend’ eer aan.
Gelukkig waren er – naast lieve, steunende en opbeurende collega’s, waarvoor dank! 
– ook sceptische mensen die over de feiten wilden debatteren, zoals mijn klimaattwijfelende collega-wetenschapsjournalist Marcel Crok. Hij schreef op zijn website climategate.nl een reactie op mijn artikel (mirror). Daar reageerde ik weer op met wat extra uitleg: bijvoorbeeld dat afwijken van de norm op zich een waardevrije gebeurtenis is, dat individuele factoren natuurlijk altijd ook een rol spelen – maar dat dit zeker niet betekent dat huidskleur en sekse geen invloed hebben! – en dat klimaatscepsis toch eigenlijk echt een erg sociaal-maatschappelijk-psychologisch fenomeen is. Marcel was zo sportief die reactie ook weer op zijn website te plaatsen. Vervolgens kwam hij bovendien met de vraag of die overgrote meerderheid die ik net aan het begin noemde misschien niet gewoon last heeft van kuddegedrag. Een interessante vraag, waar ik zeker nog eens induik. We debatteren dus vrolijk verder – over feiten, hoera!
Op Kennislink staat ondertussen een enigszins herziene versie van het stuk te lezen, waarin ik het white male effect nog wat uitvoeriger uitleg. Ik vind namelijk altijd dat je ook moet kijken naar de balk in je eigen oog (ook al steekt er in dit geval een complete timmerfabriek in het oog van onze stijlloze vrinden). Ik ben er de eerste keer klaarblijkelijk niet in geslaagd om voldoende uit te leggen hoe volstrekt normaal dit allemaal is, en hoezeer het niks met racisme of seksisme van doen heeft. Hopelijk ben ik daar nu beter in geslaagd.
Ondertussen maakte ik voor Kennislinks thema over klimaatverandering (aanrader, met mooie infographics van Frederik Ruys) nog twee filmpjes. De eerste gaat over de vraag wat er met de aarde gebeurt als het hier verder opwarmt dat de ‘gevaarlijk grens’ van 2 graden. De tweede gaat over risicopsychologie: waarom vrezen we wat we vrezen. Ik durf het bijna niet te zeggen, maar hierin figureert ook het veelsproken … inderdaad.
Neem
Leuk stuk en een leuk effect, maar ik ben bang dat de (ook door mij zeer bewonderde) Slovic zich hier in een ding lelijk verslikt: het klimaat zélf heeft niets te maken met psychologie, maar met natuurkunde.
Het is heel gemakkelijk om de deelnemers aan het klimaatdebat op te delen in klassen, maar de fout die hij maakt is dat hij daaraan een causaal verband toekent: “Die blanke mannen hebben een klimaatonvriendelijke levensstijl, dus is het niet zo gek dat die ‘sceptisch’ zijn, en dus zit hun scepsis eigenlijk tussen de oren.”
En wat gebeurt er op het moment dat er, zoals de afgelopen jaren is gebeurd, zeer serieuze empirische natuurkundige bezwaren opdoemen tegen de CO2-gedomineerde broeikastheorie? O, dat komt omdat het blanke mannen zijn, zou Slovic dan zeggen.
Het probleem daarmee is dat Slovic in feite betekenisloze ruis meet. Net zoiets als met wiskunde gaan rekenen aan de woorden van heilige schriften (en ontdekken dat er geheimzinnige regelmaat in zit!), of met natuurkunde op zoek gaan naar knobbels op de hersenpan en dan bekijken of er een verband is met menselijke aanleg voor allerlei zaken. Ja, dan vind je van alles! Het heeft alleen geen enkele betekenis, omdat je een fundamentele logicafout hebt gemaakt door de verkeerde discipline te gebruiken in het verkeerde verband.
Het gros van de klimaatwetenschappers is trouwens blank en man, dus zou het IPCC-rapport nooit zijn geschreven.
‘Zeer serieuze empirische bezwaren’ zijn er dus niet geweest op de conclusies van het IPCC-rapport.
Alle kritiek komt uit één bepaalde hoek: Een groepje fanatieke klimaatsceptici, die weigeren om in een normale wetenschappelijke discussie te gaan. In plaats daarvan herhalen ze voortdurend hun eigen grammofoonplaat. Hun argumenten zijn al vele wetenschappelijk malen weerlegd, maar ze luisteren niet. Ze willen niet luisteren. Het doel is niet wetenschappelijke waarheidsvindingen discussie, maar om politieke en populistische redenen. Omdat ze weten dat er veel mensen zijn, vooral blanke gesettelde mannen -dat ben ik volledig met Asha eens – die dat soort conclusies niet graag horen. Die ervaren dat als kritiek op hun leefstijl. Daar willen ze politieke munt uit slaan. De hele zaak, de heel maatschappij naar rechts bewegen, waar ze zelf ook zitten. Het is dezelfde tactiek als Wilders toepast ten opzichte van de Islam. Discussie systematisch uit de weg gaan en steeds maar weer hetzelfde herhalen. Het werkt wel! Heel goed zelfs! Je kunt het er ver mee schoppen. Veel van deze mensen krijgen veel geld toegestopt uit het bedrijfsleven. Een goed voorbeeld is beroepsscepticus Fred Singer http://ourchangingclimate.wordpress.com/2008/07/22/klimaatsceptici-verwijderd-van-werkelijkheid/ Die is er schatrijk mee geworden.
Hij speelt, zoals zoveel van deze mensen uit deze hoek, ook handig in op de Amerikaanse angst voor een overheid die wellicht bepaalde persoonlijke vrijheden van de burgers zouden kunnen willen beperken met bepaalde maatregelen bijvoorbeeld om wille van het milieu.
Dit soort mensen doet mij altijd denken aan de reactie van verwende kinderen die alleen maar dénken dat iemand hun speelgoed wil afpakken omdat iemand er alleen nog maar naar wijst, en het dan luidkeels op een krijsen zetten. M.a.w. het zijn kenmerken van een heel erg onvolwassen en egocentrische basishouding. Misschien inderdaad veroorzaakt doordat die mensen te verwend zijn opgegroeid in een welvaartsmaatschappij.